Tonga masih berdepan cabaran besar dalam membina semula negara selepas empat tahun peristiwa letusan gunung berapi bawah laut yang mencetuskan tsunami pada Januari 2022. Bencana tersebut bukan sahaja memusnahkan ratusan kediaman dan infrastruktur jalan raya, malah meninggalkan kesan jangka panjang terhadap bekalan air bersih dan perkhidmatan perbankan di luar ibu negara. Walaupun sebahagian besar program pembangunan semula telah dilaksanakan, sisa kemusnahan masih jelas kelihatan di beberapa kawasan pesisir pantai yang belum pulih sepenuhnya.
Halangan utama pemulihan pantas ini adalah bebanan hutang luar negeri yang sangat tinggi, terutamanya kepada bank Exim China. Pinjaman yang asalnya diambil pada tahun 2008 untuk membangunkan pusat perniagaan Nuku’alofa kini telah melonjak melebihi US$100 juta termasuk faedah. Komitmen untuk melunaskan hutang ini memaksa kerajaan memperuntukkan sebahagian besar hasil negara bagi bayaran balik, sekali gus mengurangkan dana yang sepatutnya digunakan untuk kebajikan rakyat.
Statistik menunjukkan bahawa bayaran balik hutang kepada China bagi tahun kewangan akan datang mencecah US$17.7 juta, jumlah yang jauh lebih besar berbanding bajet tahunan infrastruktur negara itu yang hanya sekitar US$10.1 juta. Situasi ini meletakkan Tonga dalam dilema kewangan yang meruncing, di mana keperluan mendesak untuk membaiki hospital dan menangani isu kesihatan awam seperti diabetes terpaksa bergantung kepada ihsan penderma luar seperti New Zealand dan Australia.
Perdana Menteri Lord Fakafanua menegaskan bahawa negaranya kini mengamalkan disiplin kewangan yang lebih ketat dengan tidak lagi menerima sebarang pinjaman baharu. Beliau menyedari risiko kadar pertukaran mata wang dan pembiayaan semula yang tinggi boleh mengheret Tonga ke kancah krisis ekonomi yang lebih parah. Fokus utama kerajaan sekarang adalah untuk melunaskan baki hutang sedia ada menjelang tahun 2030 bagi membebaskan negara daripada belenggu kewangan luar.
Walaupun China menyatakan kesediaan untuk terus menyalurkan bantuan pembangunan, Tonga memilih untuk lebih berhati-hati dalam menjaga kedaulatan ekonominya. Pengalaman pahit menguruskan hutang yang melangkaui bajet kesihatan dan pembangunan negara menjadi pengajaran penting buat pentadbiran Lord Fakafanua. Sokongan antarabangsa kini lebih tertumpu kepada bentuk geran berbanding pinjaman bagi memastikan kelestarian ekonomi jangka panjang negara kepulauan tersebut.
Sebagai alternatif, Tonga kini bergantung kepada geran daripada Bank Dunia dan Bank Pembangunan Asia (ADB) untuk projek infrastruktur mega, termasuk pembinaan Jambatan Fanga’uta Lagoon. Projek terbesar dalam sejarah Tonga ini bukan sahaja bertujuan meningkatkan ketersambungan, malah berfungsi sebagai laluan kecemasan sekiranya berlaku tsunami pada masa hadapan. Langkah ini dilihat lebih selamat bagi membolehkan Tonga pulih tanpa menambah beban hutang yang boleh menggugat masa depan negara.
