Satu lubang besar seluas lebih 30,000 meter persegi (bersamaan kira-kira empat hingga lima padang bola sepak) dengan kedalaman sehingga 100 meter di Aceh Tengah sebenarnya berpunca daripada kejadian tanah runtuh dan bukannya lubang benam (sink hole), menurut Badan Riset dan Inovasi Nasional (BRIN) Indonesia.
Ketua Pusat Penyelidikan Bencana Geologi BRIN, Adrin Tohari, berkata pembentukan lubang yang semakin membesar di Kampung Pondok Balik itu telah menimbulkan kebimbangan orang ramai berikutan saiz dan kedalamannya yang terus meningkat, malah ada penduduk serta laporan media menyamakannya dengan fenomena lubang benam di tempat lain.
Bagaimanapun, beliau menjelaskan struktur geologi kawasan tersebut tidak menyokong pembentukan lubang benam klasik yang lazimnya berlaku di kawasan batu kapur. Menurutnya, kejadian di Aceh Tengah sebenarnya merupakan fenomena tanah runtuh kerana lapisan batu tuf di kawasan itu tidak padat serta mempunyai kekuatan rendah, menjadikannya mudah terhakis dan runtuh.
Adrin menjelaskan kawasan berkenaan terdiri daripada endapan aliran piroklastik dalam bentuk batu tuf hasil aktiviti lampau Gunung Geurendong yang kini tidak lagi aktif. Bahan geologi tersebut masih muda dan belum mengalami pemadatan sepenuhnya, sekali gus menjadikannya rapuh serta mudah gagal secara struktur.
Beliau berkata imej satelit Google Earth sejak 2010 telah menunjukkan kewujudan lembah kecil atau ngarai di lokasi berkenaan, dan proses hakisan serta kejadian tanah runtuh berulang dari semasa ke semasa telah meluaskan serta memanjangkan lekukan tersebut sehingga membentuk rongga besar yang kelihatan kini.
Adrin menegaskan fenomena itu tidak berlaku secara tiba-tiba, sebaliknya terbentuk dalam tempoh puluhan hingga ratusan tahun, dengan gempa bumi dan hujan bertindak sebagai faktor yang mempercepatkan pembentukan semula jadi lembah atau ngarai tersebut.
Beliau turut memaklumkan keadaan geologi serupa boleh ditemui di kawasan lain yang mempunyai formasi batuan gunung berapi muda, termasuk Ngarai Sianok di Sumatera Barat yang terbentuk melalui proses geologi jangka panjang berkait aktiviti tektonik di sepanjang Sesar Besar Sumatera.
